«Μα καλάν, φέρνουν μας τελευταίους στην Ευρώπη τζιαι θέλουν τζι άλλα;»

Posted in Ανακοινώσεις

ή αλλιώς

Τι κάναμε για να βελτιώσουμε τα μαθησιακά αποτελέσματα των μαθητών μας;


Χρυστάλλα Λυμπουρίδου*, Χριστιάνα Νικολάου**



Η επίκληση των δεδομένων διεθνών ερευνών όπως η PISA (ProgrammeforInternationalStudentAssessment) και διεθνών οργανισμών όπως ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), φαίνεται ότι αποτελεί ένα ισχυρό επιχείρημα στην οποιαδήποτε προσπάθεια για εκπαιδευτική αλλαγή. Αυτό οφείλεται στο ότι η έρευνα αξιολογεί τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών, με σκοπό να βοηθά κάθε χώρα να κατανοεί και να ενισχύει την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού της μηχανισμού, καθώς επίσης και να μαθαίνει από τις πρακτικές άλλων χωρών.

Τι όμως ακριβώς λένε τα ερευνητικά δεδομένα; Πέρα από την απλή κατάταξη των χωρών, η ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας PISA(2012) όπως παρουσιάστηκε από τον ΟΑΣΑ σε διεθνές επίπεδο αναδεικνύει τα εξής:

1. Το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των μαθητών συσχετίζεται με στατιστικά σημαντικό τρόπο με την επίδοσή τους: μαθητές που προέρχονται από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα έχουν περισσότερες πιθανότητες να χαρακτηρίζονται ως low-achievers στις Φυσικές Επιστήμες (Science), στα Μαθηματικά (Mathematics) και στην Κατανόηση Κειμένου (Reading) (θέματα τα οποία αξιολογεί η PISA )

2. Το να είναι ένας μαθητής μετανάστης συσχετίζεται αρνητικά με την επίδοσή του. Ενώ ο παράγοντας «μετανάστης» συσχετίζεται άμεσα με το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, εντούτοις από μόνος του φαίνεται ότι επηρεάζει την επίδοση των μαθητών.

3. Η Προσχολική εκπαίδευση αποδεικνύεται παράγοντας ζωτικής σημασίας για τη μετέπειτα εξέλιξη των βασικών δεξιοτήτων των μαθητών.[i]

4. Η επένδυση σε χρήμα στην εκπαίδευση δεν μπορεί να αποτελέσει παράγοντα πρόβλεψης των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Τα μαθησιακά αποτελέσματα στις Φυσικές Επιστήμες, στα Μαθηματικά και στην Κατανόηση Κειμένου έχουν χαμηλότερη συσχέτιση με τα χρήματα τα οποία ξοδεύονται ανά μαθητή, παρά με τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί πόροι διατίθενται, καθώς και με τις πολιτικές, τις πρακτικές και τα περιβάλλοντα μάθησης που καθορίζουν τις προϋποθέσεις, υπό τις οποίες οι μαθητές μπορούν να εργαστούν για να επιτύχουν το πλήρες δυναμικό τους. [ii]

Παρόλο λοιπόν που το μόνο που μας επιτρέπει η έρευνα είναι να συσχετίζουμε παράγοντες, χωρίς να σχηματίζουμε αιτιώδεις σχέσεις, τα διεθνή δεδομένα μπορούν να μας βοηθήσουν προς την κατεύθυνση της λήψης πολιτικών αποφάσεων. Τα δεδομένα αυτά προκύπτουν από δράσεις χωρών οι οποίες έχουν βελτιώσει την επίδοσή τους, και κατά τρόπον τινά δεικνύουν πιθανή αιτιότητα ανάμεσα στις δράσεις αυτές και τη βελτίωση της επίδοσης.

Τι έχουν κάνει οι χώρες οι οποίες βελτίωσαν την επίδοσή τους;

Η έρευνα PISA 2012 λοιπόν, πρότεινε πρακτικές οι οποίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από τις χώρες ως τρόπος αντιμετώπισης της χαμηλής επίδοσης. Καλούνται λοιπόν οι χώρες: [iii]

1. Να θεσπίσουν πολιτικές για τη βελτίωση της ποιότητας των εκπαιδευτικών :για παράδειγμα η Εσθονία και η Πολωνία αύξησαν τις απαιτήσεις για την κατοχή άδειας διδασκαλίας, άρχισαν να προσφέρουν κίνητρα για νέους ανθρώπους ώστε να μπουν στο επάγγελμα, αύξησαν τους μισθούς και εισήγαγαν κίνητρα για τους εκπαιδευτικούς να συμμετάσχουν σε προγράμματα κατάρτισης.
2. Να αναπτύξουν προγράμματα για την έγκαιρη διάγνωση και την παρακολούθηση των μαθητών σε κίνδυνο, που ακολουθείται από την παροχή ισχυρής στήριξης σε εύθετο χρόνο (π.χ. η Πολωνία βελτίωσε την υποδομή πληροφοριών, έτσι ώστε τα σχολεία να μπορούν να προσδιορίσουν την καλύτερη δυνατή υποστήριξη στους μαθητές με χαμηλή επίδοση)

3. Να εισαγάγουν αλλαγές στα εκπαιδευτικά προγράμματα που αφορούν το περιεχόμενο, την έκταση και το ρυθμό του προγράμματος σπουδών.

4. Να δώσουν έμφαση σε θέματα διαχείρισης συμπεριφοράς. Η προώθηση καλών σχέσεων ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, η καλλιέργεια της αυτοσυγκράτησης, της επιμονής, της αυτογνωσίας και της αλληλεξάρτησης. Παράγοντες όπως η έλλειψη ακρίβειας, το σκασιαρχείο και η έλλειψη αυτοπεποίθησης συνδέονται αρνητικά με την επίδοση των μαθητών.

5. Να αναπτύξουν προγράμματα που να ενισχύουν την ισχυρότερη εμπλοκή των γονέων.

6. Να διαθέσουν επαρκείς ή ακόμη και περισσότερους εκπαιδευτικούς πόρους, στα σχολεία τα οποία μειονεκτούν ( π.χ. Εσθονία, Φινλανδία, Γερμανία και Σλοβενία)


Τα δεδομένα αυτά ήταν στη διάθεση του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού από το 2013 όταν δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. Τι έκανε προς αυτή την κατεύθυνση και συγκεκριμένα για το μάθημα των Φυσικών Επιστημών στη Δημοτική Εκπαίδευση, το καθ’ ύλην αρμόδιο υπουργείο από το 2012;

1. Μειώνει συνεχώς το δυναμικό για την επιτέλεση επιμορφωτικού και υποστηρικτικού έργου, το οποίο αφορά κυρίως σε αποσπασμένους εκπαιδευτικούς συμβούλους με την επίκληση οικονομικών δεδομένων. Οι υφιστάμενοι σύμβουλοι μόλις που μπορούν να πραγματοποιήσουν μία μόνο επίσκεψη σε κάθε σχολείο ανά έτος. Αντιλαμβανόμαστε το θέμα έλλειψης κονδυλίων, ένα κράτος όμως το οποίο εικάζει ότι επιχειρεί να δώσει έμφαση στις Φυσικές Επιστήμες και να βελτιώσει τα αποτελέσματα στον τομέα αυτό δεν μπορεί να το κάνει στηριζόμενος σε ελάχιστο ανθρώπινο δυναμικό. (Περίπου 2 άτομα για όλη την Κύπρο!)

2. Άφησε το μάθημα των Φυσικών Επιστημών στο Δημοτικό Σχολείο χωρίς επιθεωρητή Επιστήμης με διάφορα προσχήματα και κωλύματα για πολλά χρόνια, αποδυναμώνοντας περεταίρω τους μηχανισμούς υποστήριξης και αξιολόγησης του έργου που παράγεται στα σχολεία και αφορά στις Φυσικές Επιστήμες. Αυτή τη στιγμή ένας μόνο επιθεωρητής έχει στους ώμους του την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, την υποστήριξη και την αξιολόγηση του μαθήματος των Φυσικών Επιστημών στο Δημοτικό Σχολείο ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ!!!

3. Παρά τις εκκλήσεις από εκπαιδευτικούς και εκπαιδευτικούς φορείς όλων των βαθμίδων, το ΥΠΠ δεν προχώρησε στη δημιουργία φορέα για μαθήματα STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) – πάγια πολιτική άλλων χωρών - ή σε κάποια κίνηση η οποία να δείχνει πρόθεση διατύπωσης ενός μακροπρόθεσμου οράματος. Θεωρούμε αδιανόητη τη μη αξιοποίηση εμπειρογνωμοσύνης για την επαγγελματική ανάπτυξη και στήριξη των εκπαιδευτικών σε αυτά τα θέματα, στα οποία πληθώρα εκπαιδευτικών κατέχει μεταπτυχιακούς τίτλους στην Κύπρο.

4. Δεν έχει αναπτύξει εργαλεία για αποτίμηση του λειτουργικού επιστημονικού αλφαβητισμού. Αυτή τη στιγμή αξιολογούμε τους μαθητές μας μόνο στα Μαθηματικά και την Κατανόηση κειμένου. Ο επιστημονικός αλφαβητισμός δεν έχει ενταχθεί στις πολιτικές που ακολουθούνται από το ΥΠΠ που αφορούν στην ανάπτυξη μηχανισμών παρακολούθησης και υποστήριξης του μαθητικού πληθυσμού με ψηλό ρίσκο λειτουργικού αναλφαβητισμού.

5. Έχει αποσύρει κάθε διευκόλυνση προς τους εκπαιδευτικούς στη στήριξη του μαθητικού πληθυσμού με ψηλό ρίσκο λειτουργικού αλφαβητισμού στα πεδία της Γλώσσας και των Μαθηματικών, αφαιρώντας με οικονομικά προσχήματα τις ώρες ενίσχυσης των μαθητών αυτών.

Πώς μπορεί λοιπόν ένα Υπουργείο το οποίο συνεχώς αποδυναμώνει τους υποστηρικτικούς μηχανισμούς προς εκπαιδευτικούς και μαθητές να παραθέτει τον πίνακα αποτελεσμάτων της PISA ως πρώτο επιχείρημα για τον οικονομικό εξορθολογισμό της εκπαίδευσης;

Ποιος είχε την ευθύνη να προχωρήσει στη θέσπιση όλων αυτών των μέτρων, ώστε να μην βρισκόμαστε στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα;

Πώς είναι δυνατόν να εκτοξεύονται από στόματα πολιτικών αξιωματούχων ότι οι δάσκαλοι μας φέρνουν αποτελέσματα που μας δείχνουν τελευταίους την Ευρώπη και ζητούν περισσότερα;

Οι υποδείξεις της PISA, βρίσκονται στα χέρια του ΥΠΠ άμα τη παραδόσει των αποτελεσμάτων της. Η παράθεση των αποτελεσμάτων κατάταξης της Κύπρου στη δημόσια συζήτηση για τον οικονομικό εξορθολογισμό της παιδείας, χωρίς τη χρήση των υποδείξεων οι οποίες προέρχονται από τους ίδιους οργανισμούς, κρίνεται τουλάχιστον άστοχη. Χρειάζεται πολύ μεγάλη συζήτηση μάλλον για «τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί πόροι διατίθενται, καθώς και με τις πολιτικές, τις πρακτικές και τα περιβάλλοντα μάθησης που καθορίζουν τις προϋποθέσεις, υπό τις οποίες οι μαθητές μπορούν να εργαστούν για να επιτύχουν το πλήρες δυναμικό τους», παρά με το ποσό το οποίο διατίθεται. Αν επικαλούμαστε τους οργανισμούς, ας δούμε και τις προτροπές τους για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, εφόσον αυτός είναι ο σκοπός μας.

Αντ’ αυτού τι κάνουμε; Στοχοποιούμε τους εκπαιδευτικούς. Οι εκπαιδευτικοί δεν ανήκουν σε άλλο σύστημα. Φέρουν κι αυτοί ευθύνη για το αποτέλεσμα. Όμως, το να στοχοποιούμε τους εκπαιδευτικούς, ως τους κύριους υπεύθυνους αυτής της κατάστασης, αποτελεί , όπως πολύ καλά έχουν αποτυπώσει αρθρογράφοι αυτές τις μέρες, την απόδοση ευθύνης στους στρατιώτες αντί στους στρατηγούς. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται στήριξη, ορθή επιμόρφωση και αξιολόγηση και επαρκή χρόνο για να μπορούν να στηρίξουν τόσο τη μάζα των μαθητών τους, όσο και την κριτική αυτή μάζα των μαθητών που παρουσιάζονται ως αποτυγχάνοντες, αριθμοί που φιγουράρουν στην πρώτη σελίδα του σημειώματος που απέστειλε το ΥΠΠ προς τους εκπαιδευτικούς.

Προσωπικά, εμείς θα ντρεπόμασταν να διαφημίσουμε με τέτοιο τρόπο την αποτυχία μας ως ΥΠΠ. Φαίνεται όμως, πως κάποιους βολεύει η κοινωνία μας να μην έχει τα σωστά επίπεδα επιστημονικού γραμματισμού. Αυτό γιατί καθιστά πιο εύκολο το έργο τους στην παραπλάνηση των μαζών. Επιστημονικά αναλφάβητα παιδιά δεν θα μπορούν «να χρησιμοποιούν την επιστημονική γνώση για να αναγνωρίζουν τα επιστημονικά ζητήματα, να αποκτούν νέα γνώση, να εξηγούν φαινόμενα με επιστημονικό τρόπο και να οδηγούνται σε συμπεράσματα βασισμένα σε επιστημονικά τεκμήρια για θέματα σχετικά με τις Φυσικές Επιστήμες και την τεχνολογία, σε προσωπικό, κοινωνικό και παγκόσμιο επίπεδο»[iv] Τέτοια παιδιά θα είναι βορά στην κάθε παραπλανητική δημοσίευση αριθμών και δεδομένων χωρίς την κρίση της αμφισβήτησής τους και χωρίς την κρίση της πραγματικής αιτιώδους διασύνδεσής τους με το επιχείρημα που προσπαθούν να υποστηρίξουν. Και ως παπαγάλοι θα μπορούν την άλλη μέρα που θα ακούσουν ένα τέτοιο «επιστημονικό», έγκυρο, και αδιάσειστο δεδομένο – άλλωστε το λέει η PISA - να μπορούν να το αναπαράγουν σε παρέες, καφετέριες, υπεραγορές και φυλλάδες:

«Μα καλάν, φέρνουν μας τελευταίους στην Ευρώπη τζιαι θέλουν τζι άλλα;»

Το κείμενο έχει δημοσιευτεί στις 18/8/2018 στην ιστοσελίδα http://www.paideia-news.com/ . Επιπλέον, μεγάλο μέρος του κειμένου αποτελεί απόσπασμα από την έκθεση της Κοινότητας Επιστημονικού Γραμματισμού Κύπρου για τα αποτελέσματα της PISA 2012



[i]http://ec.europa.eu/education/news/doc/pisa2012_en.pdf

[ii]http://www.oecd.org/pisa/keyfindings/Vol4Ch6.pdf

[iii]http://ec.europa.eu/education/news/doc/pisa2012_en.pdf

[iv]http://www.oecd-ilibrary.org/education/pisa-2012-assessment-and-analytical-framework_9789264190511-en



*Εκπαιδευτικός, Βοηθός Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης

**Εκπαιδευτικός Δημοτικής Εκπαίδευσης